परफेक्ट लाइफको जालो: सामाजिक सञ्जाल र युवाको मानसिकता

---

 

साँझ ढल्किएको छ। मोबाइलको स्क्रिनमा इन्स्टाग्रामको एउटा स्टोरी ट्याप गर्दै छु, कोही युरोपको काँचो हिउँमा उफ्रिरहेका छन्, कोही अस्ट्रेलियाको रमाइलो समुद्र किनारमा ककटेल लिइरहेको छन्, अनि कोही यूकेको चम्किलो गाडीभित्र मुस्कुराइरहेको छ। दृश्यहरू यस्ता छन्, मानौं संसारमा कसैलाई पीडा छैन, थकान छैन, न त अधुरो सपना नै। केवल “परफेक्ट लाइफ” को रङिन पर्दा छ, जहाँ सबै सफल , सम्पन्न छन्, अनि म भन्दा निकै अगाडि छन्।

मोबाइल बन्द गर्छु, तर मन बन्द हुन सक्दैन। किनभने त्यो ‘परफेक्ट लाइफ’ ले मलाई पनि कताकता समातिसकेको छ। भ्रमको रेशमको डोरी जस्तो, जुन हेर्दा कोमल लाग्छ तर भित्रभित्रै मनमा गाँठो पार्छ, जसको चम्किलो सतहभित्र कहिल्यै नदेखिने चिसोपन छ। नेपालका गाउँ शहरदेखि विदेशसम्म, हरेक युवा मनमा कतै न कतै एउटा अदृश्य दौड चलिरहेको छ, “अरूको नजरमा आफू सफल देखिनु”। अब यो चाहना केवल व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा मात्रै नभएर सामाजिक सञ्जाल, सांस्कृतिक दबाब र आत्मतुलनाले जन्माएको मानसिक थकान बनेको छ।

हामी बाँच्नुभन्दा देखिनुमा व्यस्त छौं। मुस्कान देखाउँछौं, थकाइ लुकाउँछौं। फलोअर्स बढाउँछौं, तर आत्ममूल्य घटाउँछौं। सामाजिक सञ्जाल हाम्रो नयाँ ऐना बनेको छ, तर त्यो ऐनामा देखिएको अनुहार साँचो हो कि छायाँ, अब हामीलाई नै थाहा छैन। देशमै संघर्ष गरिरहेका युवाहरूको मौन प्रयासलाई समाज बुझ्न खोज्दैन, तर विदेशिएका एक तस्बिरको भरमा ‘सफलता’ को ट्याग लगाइदिन्छ। अनि जब समाज, परिवार र फेसबुक एउटै स्वरमा भन्छ—“केटो पनि विदेश गएर लाइफ बनायो !”, तब हाम्रो आत्म-संवाद मौन हुन्छ।

हामीले अहिले देख्ने अधिकांश जीवनको फ्रेम चम्किलो छ, तर त्यो चमकभित्र यथार्थ लुकेको छ। त्यो समुद्रकिनारको फोटोमा लामो थकाइ हुन्छ, त्यो हाँसोभित्र एक्लोपन हुन्छ। तर हाम्रो मनले ती कथाहरु बुझ्दैनन् , हामी केवल त्यो फ्रेमसँग आफूलाई तुलना गर्न थाल्छौं। र जब आफू भित्र झुक्किन थाल्छौं, तब प्रश्नहरू जन्मिन्छन् , “किन म यस्तो छैन?”, “म असफल हो कि?”। यही हो अहिलेको अदृश्य हिंसा, जहाँ अरूको मुस्कानले आफ्ना आँसुको मूल्य घटाइरहेको छ।

नेपालमा आज पनि विदेश जाने चाहना केवल अवसरको खोजीमा सीमित छैन। यो अब सामाजिक स्वीकृति, परिवारको अपेक्षा र ‘सक्सेस’ देखाउने दौड बनेको छ। देशमै बसेर संघर्ष गरिरहेकाहरूलाई ‘केही नगरेको’ भनेर हेर्ने, तर यूरोपेली मुलुकहरुमा गाह्रो काम गरिरहेकालाई मात्र हैन, उसको फेसबुक पोस्टलाई पनि सम्मान दिने हाम्रो सामाजिक दृष्टिले युवालाई स्वतन्त्र निर्णयभन्दा दबाबमा आधारित निर्णयतर्फ धकेलिरहेको छ। विदेश जानु गलत होइन, तर विदेश जानु केवल देखावटी प्रमाण बनाउने उद्देश्यले हो भने त्यो सपना होइन, आत्म-पलायन हो।

आज हामी अरूको नजरबाट आफूलाई हेर्छौं। अरूको स्टोरीमा आफ्ना कथाहरु खोज्छौं। तर आफू सँगको मौनता अहिले सबैभन्दा डर लाग्दो कुरा भएको छ। किनभने त्यो मौनताले हामीलाई हाम्रो अधुरोपन सम्झाइदिन्छ। हामी फिल्टरहरूमा मुस्कान थप्छौं, तर मनभित्रको धुवाँ अझै हट्दैन। सामाजिक सञ्जालले सम्पर्क दिएको छ, तर हामी आफैंसँग टाढिएको अनुभूति दिन थालेको छ। हामीले अरूको मुस्कान हेरेर आफ्नै जीवनको मूल्य घटाइरहेका छौं, यो अब केवल बानी होइन, चिन्तनशैली बनिसकेको छ।

अब समय आएको छ, हामीले आफूलाई सम्झाउने, आफ्नो कथा सम्झने र साँचो जीवन पुनः खोज्ने। हामीले समाजका नजरभन्दा आफ्ना भावनाको गहिराइ बुझ्ने आँट गर्नुपर्छ। हामीलाई पर्फेक्ट देखिने भन्दा साँचो बन्ने साहस चाहिएको छ । हामीले सामाजिक सञ्जाललाई प्रयोग गर्नुपर्छ, तर आत्ममूल्यांकनको मापनको साधन बनाउनु हुँदैन। हाम्रो जीवनको मूल्य कुनै फिल्टर वा फ्रेममा होइन, आत्मादेखि बाँचिएको अनुभवमा हुन्छ।

सपना देख्नु राम्रो कुरा हो तर अरूको फ्रेमभित्र अड्किएर होइन। हाम्रा सपनाले आफ्नै रङ, आफ्नै सन्दर्भ र आफ्नै स्वर पाउनुपर्छ। अन्ततः साँचो कुरा के हो भने,परफेक्ट देखिने सपना होइन, भित्रदेखि बाँचिएको जीवन नै साँचो सफलताको सार हो।

  लेखक निर्मल धिताल समसामयिक मुद्दामा कलम चलाउनुहुन्छ । २० असार,२०८२ मा चितवन अपडेटमा प्रकाशित ।।।