नारायणी नदीले हरेक वर्ष बाढीको खतरा सुचक पार गरिरहेको हुन्छ । यस्तोमा किनारमा पानीको वहाव निकै अस्थिर र धेरै हुने, किनारको वालुवा माटो बगाउने र सिंचाईको नहरमा समेत थुप्रने गरिरहेको छ । सोही कारणले किनारमा खाल्टा हुने गरेका हुन् ।
भरतपुर महानगरपालिकाको फोहोर ब्यवस्थापनको समस्या दशकौदेखी नै निकै चुनौतिपुर्ण रहि आएको छ । १५ बर्षदेखि नारायणी नदीमा खल्ुला डम्पीन्ग गर्दै आईरहेको महानगरपालिकाले ति सबै फोहोरहरु कहिले जलदेवी सामुदायीक वनमा लगेर फयाक्ने त कहिले नदि किनारमा लगेर डम्प गर्ने गरीरहेको थियो । तर वातावरण र समुदाय समेतलाई असर गर्ने भएपछि थुप्रै विरोध अनि अवरोधले गर्दा महानगरपालिकाले ७ वर्ष यता नारायणी नदिको विचमा रहेको नगरवनमा लगेर फोहोरहरु विसर्जन गरिरहेको छ ।
नदी प्रणाली, ताल, सीमसार क्षेत्र, वन्यजन्तुको बासस्थल, धार्मिक स्थल, सम्पदा क्षेत्र, संरक्षित क्षेत्र, सडक अधिकार क्षेत्र तथा अन्य सार्वजनिक स्थलमा फोहोरमैला विसर्जन गर्न सरकारले प्रतिबन्ध लगाएको भए पनि अन्य कुनै विकल्प नै नभएको भन्दै महानगरपालिकाले सो क्षेत्रमा फोहोर फालीरहेको हो । यो विषयमा आवाज उठाउँदा बैकल्पिक स्थानको खोजी भईसकेको र कोरीयन सरकारको सहयोगमा छिट्टै आधुनिक ल्याण्डफील साईट बन्ने आश्वासन दिएर महानगरले धेरैपटक फोहोरको विषयलाई टालटुल बनाईरहेको छ ।
२०६८ सालमा जलदेवी सामुदायिक वनभित्र सुरक्षित ल्याण्डफील साईट बनाउने भनि ९.९ हेक्टर जग्गा सरकारबाट महानगरपालिकाले लिएको भएपनि हालसम्म त्यो स्थानमा ल्याण्डफील साईट बन्न सकेको छैन । कोरीयन सरकारको लगानीको आशामा बसेको महानगरपालिकाले ल्याण्डफील साईटलाई प्राथमिकता नदिदा महानगर प्रमुखको दोश्रो कार्यकाल लागि सक्दा पनि यसको निर्माणकार्यमा खासै प्रगति हुने लक्षण अझै देखिएको छैन । फलस्वरुप अहिले नगरवन क्षेत्रमा एक लाख एकतिस हजार चार सय टन भन्दा धेरै मिस्रीत फोहोर करिब ११ विगाह क्षेत्रफलमा थुप्रीसकेका छन् । यसरी थुप्रीएका फोहोरले नदी पारिस्थितिकी, वन र जैविक विविधतामा गम्भीर समस्या निम्त्याई रहेको बेला हाल चितवन महोत्सवको तयारी स्वरुप नारायणी नदी किनारलाई लेभलि· गर्न महानगरपालिकाकै अनुमतिमा मलमुत्र समेत मिसिएका फोहोरको प्रयोग गरि पुरीएको घटनाले हामीलाई निकै दुःखी बनाएको छ । याद रहोस् नदीहरु पृथ्वीका रक्तनली हुन् ।
नारायणी नदी पर्यटकीय हिसावले मात्रै नभएर धार्मीक, सांस्कृतिक र ऐतिहासीक हिसावले निकै महत्वपुर्ण स्थल पनि हो । विभिन्न पर्वमा भक्तजनहरु नारायणी नदीलाई पुज्ने अनि नदीमा स्नान गर्ने गर्दछन् । यो नदीको संरक्षण महानगरपालिकाको प्रमुख दायित्व हुनुपर्दछ । तर यो पुण्य तीर्थस्थलमा हाम्रो घरबाट वहिस्कार गरिएका फोहोरहरु डम्प गरेर नगरवासीलाई पापको भागिदार वनाईदै गरिएको कुरा हामीलाई पटक्कै स्विकार्य छैन ।
नारायणी नदीले हरेक वर्ष बाढीको खतरा सुचक पार गरिरहेको हुन्छ । यस्तोमा किनारमा पानीको वहाव निकै अस्थिर र धेरै हुने, किनारको वालुवा माटो बगाउने र सिंचाईको नहरमा समेत थुप्रने गरिरहेको छ । सोही कारणले किनारमा खाल्टा हुने गरेका हुन् ।
चितवनकै गौरवमय औद्योगिक तथा पर्यटकिय महोत्सव चितवन महोत्सवको लागि ति खाल्टा पुर्न आवश्यक माटो नपाईएको भन्दै माटोको विकल्पमा घरेलु फोहोर लगेर ति खाल्टा पुर्ने काम उद्योग वाणिज्य संघले महानगरपालिकासँगको समन्वयमा गरेको छ । माटोको विकल्प फोहोर कसरी हुनसक्छ र?
यसरी फिलि· गरिएको फोहोरले नदी प्रणाली र मानव जीवनमा प्रत्यक्ष असर गर्दछ । यसले आर्थिक क्षति, शहरी क्षेत्रमा बाढीको जोखिम र नारायणी नदीको पुलको संरचनालाई कमजोर बनाउने खतरा सृजना गर्दछ । यी फोहोरहरुले लामो समयसम्म नदीको ईकोसिस्टमलाई क्षति पुर्याउनुको साथै जलीय नदी प्रजातीहरुलाई असर गर्ने, पानीमा हानिकारक र विषादीयुक्त रसायन मिसिने र ग्राउण्ड वाटरलाई नोक्सान पुर्याउने गर्दछ ।
वातावरण र मानव स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पर्नेभएकाले यो वातावरण र उपभोक्ता हित विपरितको डरलाग्दो कदम हो । नगरवनमा भएको अन्याय विरुद्धको आवज उठीरहेको वेला बैकल्पिक समाधानको छिटो खोजी गर्नुपर्नेमा मानव वस्तीसँगै जोडीएको र धार्मीक तथा पर्यटकीय चहलपहल धेरै हुने नदी किनारमा लगेर त्यहाँको समेत ईकोसिस्टम विगार्ने प्रयास भएको छ ।
वातावरण संरक्षणका लागि भरतपुर महानगरपालिकाले वातावरण तथा प्राकृतिक स्रोत संरक्षण ऐन, २०७६ पारित गरिसकेको छ । नेपालको संविधानको धारा ३० ले प्रत्येक नागरीकलाई स्वच्छ र स्वस्थ वातावरणमा बाच्न र वातावरणीय प्रदुषण वा ह्रासबाट हुने क्षतिबापत पीडितलाई प्रदुषकबाट क्षतिपुर्ति पाउने हक सुनिश्चित गरेको छ । धारा ३५ ले प्रत्येक नागरिकलाई स्वच्छ खानेपानी तथा सरसफाईमा पहुचको हक सुनिश्चित गरेको छ ।
नदिमा तथा कुनै पनि सार्वजनिक स्थलमा फोहोरमैला विसर्जन गर्न पुर्ण रुपमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । तर यस्तोमा नारायणी नदीमा महोत्सव आयोजना गर्ने नाममा करिब १५० भन्दा बढि ट्याक्टर (१५० टन) फोहोर लगेर डम्प गरिनु नागरीकको हक विपरित रहेको छ । नारायणी हाम्रो नदी मात्रै नभएर जलप्राणीहरुको घर पनि हो । यसलाई दुषित बनाएर हामी कसरी उत्सव मनाउन सक्छौँ र?
भरतपुर महानगरपालिका र उद्योग वाणिज्य संघ दुवैले मानवीय त्रुटी भएको भनि स्विाकार गरिसकेको तर सुधार्न भने सकृयता देखाएको छैन । महानगरपालिकाले फोहोर हटाउन उद्योग वाणिज्य संघ चितवनलाई निर्देशन दिएको भए पनि संघ भने महोत्सव पछि मात्रै हटाउने अडानमा रहेको छ ।
नारायणी नदी किनारमा असंवैधानीक तरिकाले डम्प गरिएका फोहोरहरुलाई तत्कालै त्यहाँबाट निकालेर सुरक्षित विधि मार्फत प्रदुषण नहुने गरी व्यवस्थापन गरिनु पर्दछ । यस पवीत्र नदीमा प्रशोधन नगरी ढल मिसाउने र नगरभरीको फोहोर ल्याएर नदीमा डम्प गर्ने कार्य तत्काल रोक्नुपर्दछ ।
यस विषयलाई सम्पुर्ण नागरीक तथा सरोकारवाला सबैले निकै प्राथमिकतामा राखेर नारायणी नदी माथी भईरहेको अन्याय र हामी अनि हामी पछिको पुस्ताको भविष्यमाथी गरिएको अत्याचार विरुद्ध आवाज उठाउनु अहिलेको आवश्यकता हो ।
सम्वन्धित समाचारहरु
प्रतिकृया दिनुहोस्